Sveinbjörn Sveinbjörnsson

Sveinbjörn Sveinbjörnsson var fyrsti Íslendingurinn sem lagði stund á tónsmíðar og jafnframt fyrsti Íslendingurinn sem hafði lífsviðurværi sitt af tónlist. Hann er þekktastur fyrir íslenska þjóðsönginn, Ó Guð vors lands, en hann samdi einnig fjölda laga fyrir einsöngvara og kóra, laga sem bera sterk einkenni hins ljóðræna stíls Felix Mendelssohn. Auk þess starfaði hann alla tíð sem píanókennari og píanóleikari.

Sveinbjörn stundaði tónlistarnám í Edinborg, Kaupmannahöfn og við hinn virta tónlistarháskóla í Leipzig þar sem helsti kennari hans var þýska tónskáldið Carl Reinecke (1824–1910). Litlir möguleikar voru fyrir menntaða tónlistarmenn á Íslandi undir lok 19. aldar og því dvaldi Sveinbjörn mestan hluta ævi sinnar í Edinborg þar sem hann starfaði sem píanókennari og tónskáld. Hann naut þar velgengni, hafði marga nemendur og verk hans voru gefin út bæði í Edinborg og London.

Árið 1922 flutti Sveinbjörn aftur til Íslands eftir að Alþingi hafði ákveðið að heiðra hann með árlegum styrk. Hann varð þegar virkur þátttakandi í íslensku tónlistarlífi og tók meðal annars þátt í fyrstu kammermúsíktónleikum sem haldnir voru í Reykjavík, þar sem tríó hans í e-moll var flutt.

Árið 1925 fór hann til Kaupmannahafnar til lækninga vegna veikinda, en þá var heilsu hans mjög farið að hraka og hann lést í febrúar 1927, áttræður að aldri.

Sönglög eru stærsti hluti höfundarverka Sveinbjarnar. Hann samdi um áttatíu lög, en aðeins fjórtán þeirra voru við íslenska texta; hin voru samin við ensk ljóð. Hann útsetti einnig íslensk þjóðlög, en þar sem hann var mótaður af dúr/moll-hefðinni breytti hann oft hinum fornu kirkjutóntegundum þjóðlaganna þannig að þau féllu betur að evrópsku dúr/moll-kerfi.

Sveinbjörn samdi einnig nokkur verk fyrir kammerhópa, þar á meðal tvö píanótríó og sónötu fyrir fiðlu og píanó, auk verka fyrir eigið hljóðfæri, píanóið. Hann var ekki framúrstefnutónskáld og tónlist hans var mjög undir áhrifum frá Mendelssohn og þýskri rómantík fyrri hluta 19. aldar. Engu að síður var hann brautryðjandi í íslensku tónlistarlífi og er í dag minnst sem fyrsta íslenska tónskáldsins.

Heimild: Jón Þórarinsson: „Sveinbjörn Sveinbjörnsson og íslensku þjóðlögin“ í Sveinbjörn Sveinbjörnsson: Íslensk þjóðlög (Reykjavík: Ísalög, 1996), bls. vii–xi.