Björgvin Guðmundsson

Björgvin Guðmundsson fæddist á Rjúpnafelli í Vopnafjörði árið 1891. Hann var sonur bónda og yngsti fimm systkina sem urðu fullorðin. Faðir hans, Guðmundur Jónsson, var kantóri við Hofskirkju og stýrði tónlistarlífi heimilisins daglega með guðlegum æfingum. Fljótt var ljóst að Björgvin var dreginn að tónlist, og þegar hann var aðeins tólf ára tók hann við af föður sínum, sem þá var orðinn veikur, og tók á sig ábyrgð á tónlistarlífi heimilisins.

Þar sem engin hljóðfæri voru á bænum reyndi Björgvin á ýmsa vegu að framleiða tónlist. Hann smíðaði mjög frumstætt strengjahljóðfæri með því að festa snæri við stól og festa hinn endann við spólu, og með því að herða og slaka á henni til skiptis gat hann framleitt tóna og á þennan hátt gat hann samsett sönglög. Alltaf þegar hljóðfæri eða söngur var einhvers staðar í héraðinu reyndi hann að taka þátt. Á þennan hátt lærði hann smám saman tengsl tóna og kennti sér sjálfur að skrifa, bæði hvað varðar takt og tónaflæði, sönglógin sem hann þekkti.

Kristján Wium, organisti við Vopnafjarðarkirkju, hvatti Björgvin til tónlistarsamsetninga og kennti honum það sem hann gat um hljóðfæraleik áður en hann fór til Ameríku. Eitt af fyrstu verkum sem Björgvin samdi var tónsetting á sálmi eftir Hallgrím Pétursson, "Bænin má aldrei bresta þig". Sönglóið kom honum, svo að segja, í hugann á einni stundu, fullkompið í öllum röddum, og það var prentað nákvæmlega eins og hann hafði skrifað það þegar hann var sautján ára.

Með mikilli sorg yfirgaf Björgvin Ísland árið 1911. Fjölskylda hans flutti, ásamt mörgum nágrönnum, til Kanada í von um betra líf. Þeir vonuðust einnig til þess að þar myndu vera meiri tækifæri til að tengjast tónlistarlífi og þróa hæfileika hans.

Við komu til Kanada var ekki öllum heppað að finna stöðugt starf. Bræður Björgvins urðu bændur en hann vann óreglulega við þreskingu eða snyrting. Atvinna var af skornum skammti. Á sama tíma leitaði hann tenginga við tónlistarmenn, söng í kórum og samdi eftir því sem innblástur kom til. Hann var flytjandi í tónlestrinum og tók fljótt eftir harmónísku uppbyggingu og tónaflæði. Á þennan hátt kennti hann sér margt, en reyndi jafnframt að taka tíma til náms í hljóðfæraleik og tónlistarkenningu. Fjölskylda hans studdi hann af heilum hug. Honum var leyft að skipuleggja bændavinnuna sína þannig að hann gæti helgað sig samsetningu, og hann nýtti sér hvert augnablik til að skrifa tónlist.

Smám saman fóru landsmenn hans að viðurkenna tónlistarhæfileika hans. Honum var beðið að stýra kórum og verk hans voru sett upp með auknum tíðni. Veturinn 1926 æfði Björgvin sextíu manna kór fyrir frumsýningu á helgri kantötu Adveniat Regnum Tuum ("Thy Kingdom Come"). Kantötan var sett upp í First Lutheran Church í Winnipeg. Hæfileiki hans var talinn óumdeilandi og íslenska samfélagið í Kanada vildi styðja hann í frekari tónlistarnámi. Hann ferðaðist síðan til Lundúna með konu sinni og dóttur og stundaði nám við Royal College of Music, þar sem aðalkennarinn var Herbert Howells. Hann útskrifaðist eftir aðeins tvö ár af námi.

Eftir að hafa lokið námi sínu í Lundúnum sneri hann aftur til Kanada, þar sem hann vann þar til 1931, þegar honum var falið að kenna söng við grunnskóla og menntaskóla í Akureyri, Íslandi. Í Akureyri stofnaði hann Kantötukór Akraness, sem setti upp mörg stærri verk hans, og stýrði hann kórnum í um tuttugu og þrjú ár.

Björgvin Guðmundsson var einn af frjóugustu tónskáldum Íslands á sinni tíð. Hann var brautryðjandi í samsetningu stórra kóraverka. Hann samdi fimm óratórió og skrifaði alls tæplega sex hundruð verk í bæði litlum og stórum myndum—þar á meðal leikrit, Skrúðsbóndinn, sem gefið var út árið 1942 og var sett upp í Akureyri með miklum aðdrifum. Mörg verk hans voru gefin út í prentun, sem og sjálfsævisaga hans, Minningar, sem gefin var út árið 1950 og nær til ársins 1931.

Björgvin Guðmundsson lést í Akureyri 4. janúar 1961.

Textaheimild: https://hljomblik.is/efni/fyrirtaekid